Een nieuwe naaimachine

zonder Singer zou ik niet bestaan

Opoe Hoekema kwam van Ameland. Ze hield van de zee en de zoute wind, het zand en het strand, waar ze zocht naar aangespoelde verrassingen. Alle speelgoed kon ze er als kind vinden. Schelpen, touwtjes, stukjes hout, ze maakte er van alles van. Kwam ze er mee thuis, dan werd het direct afgepakt. Een jonge dame hoorde niet aan het strand te zooien, vond haar vader. Ze moest leren naaien, verstellen, borduren en breien.

Titia’s vader zoop, tierde en sloeg, veroorzaakte zo een aantal miskramen en doodgeboren kinderen, maar zij kwam levend ter wereld omdat haar moeder hoogzwanger naar Dokkum vluchtte. Amelandse vrouwen kregen hun kinderen liever niet op het vasteland, want alleen wie op het eiland was geboren had later het recht om er zelfstandig te wonen. Je kon trouwen met een Amelander of er zelf geboren zijn, anders moest je weg.

Als jonge vrouw vertrok Titia dus. In Dokkum leerde ze een handelaar kennen. Een scharrelaar, die handelde in alles wat los en vast zat. Ze trouwden en het echtpaar Hoekema spaarde een leuk kapitaal bijeen, dat ze investeerden in hun droom: een eigen boerderij. Niet in eigendom, want Friese boeren waren pachters, die op de vruchtbare kleigrond van de grondbezitters het vee lieten grazen dat wel hun eigendom was.

De Hoekema’s hadden andere plannen. Van hun spaargeld konden ze een paar jaren pacht betalen. Ze kochten fruitbomen, kippen en legden een moestuin aan. Ze hadden genoeg om er de eerste jaren van te leven, tot de bomen goed vrucht gingen dragen. Er werden mooie prijzen voor fruit betaald en met de jaren kon de opbrengst alleen maar beter worden. De Hoekema’s waren jong, gezond en gerespecteerd. Ook de kinderen ging het goed. Totdat baron Harinxma thoe Slooten zag hoe veel zijn grond het pachtersgezin opbracht. De bomen hingen vol en de oogst beloofde goed te worden, toen hun de pacht werd opgezegd. Geen advocaat en geen rechter verdedigde familie Hoekema tegen de hebzucht van de baron. Zo raakten ze hun huis en hun bedrijf kwijt.

Dan gaat de bijl erin, zei Titia. Ze begon het eerste boompje om te hakken en de hele familie deed mee, tot ze de boerderij net zo kaal achterlieten als op de dag dat ze er kwamen. De baron wilde ze nog vervolgen wegens vernieling van zijn fruitkwekerij, maar ze waren al vertrokken met onbekende bestemming.

Ze zochten de anonimiteit van de hoofdstad, waar ze zich de huur van een halve bovenwoning permitteerden. Titia verkocht de gouden sloten van haar sieraden. In koraal en stenen was de pandjesbaas niet geïnteresseerd. Ze ging huizen schoonmaken, wassen, strijken en verstellen voor anderen. Haar verstelwerk was zo goed, dat haar werd gevraagd om ook nieuwe kleding te maken. Dat deed ze op de hand, met naald en draad. Een vingerhoed en een rond houten plankje beschermden haar handen. Hendrik Hoekema pakte alle werk aan dat hij kon vinden. Zwaar werk, ongezond werk, tot het zijn dood werd.

Weduwe Hoekema had inmiddels grote zonen, die als los werkman de kost verdienden en twee dochters die 1 paar schoenen en 1 jurk met haar moesten delen, zodat ze nooit samen buiten kwamen. Er was geen geld om voor Titia, Anna en Martha elk een eigen stel kleding en schoenen te kopen. Armoede dreef de jongens naar buiten om bij zon, regen en sneeuw, werk te zoeken. Uitgeput, onvoldoende gevoed en gekleed, besmet met de Spaanse griep overleden ze, de een na de ander.

Moeder en dochters probeerden met thuiswerk te overleven. Ze wasten, streken en verstelden linnengoed dat ze zichzelf niet konden permitteren. Ze naaiden jurkjes en hadden er zelf geen. De huur van de kleine woning was een zware last en ze leden honger en kou. Totdat een huis-aan-huis verkoper met een loodzware gietijzeren naaimachine aankwam. De sjouwbare Singer had een slinger om aan te draaien. Zo kon je onvoorstelbaar snel naaien. Het wonder van 100 gulden werd op afbetaling gekocht en de handelaar zou voor extra naaiwerk zorgen, wat direct al meer inkomsten betekende.

Met die naaimachine verdienden moeder en dochters genoeg om te eten, zich te kleden en zelfs eigen kousen en schoenen te kopen. De huisbaas werd weer elke week op tijd betaald. Ze misten geen enkele afbetalingstermijn. De drie werden steeds handiger met de machine en werkten snel, maar de handelaar bracht langzamerhand minder naaiwerk. Dus zochten ze zelf nieuwe klanten en dat lukte. Om beurten zaten ze een paar uren achter de machine. Dat wisselden ze af met handwerk of het koken van een goede maaltijd, om in een korte pauze samen te eten. Als het druk was sliepen ze om beurten.

De machine was afbetaald toen de handelaar kwam met bijzondere uitbreidingen. Daarmee kon de Singer automatisch rimpelen, of snel mooie regelmatige plooien maken. Zomen kon de machine voortaan zelf vouwen tijdens het stikken. De productiviteit werd daarmee opnieuw verhoogd. Ze hadden nu zelfs tijd om samen in het park te wandelen en geld om een keer uit dansen te gaan.

Anna ging trouwen en kort daarna haalde de verkoper Titia over om een trapnaaimachine in huis te halen. Gratis een maandlang proberen, dat lieten ze niet aan zich voorbij gaan. Anna kreeg de handmachine mee en werkte daarmee in haar eigen woning, in de zelfde straat, een paar huizen verder. Zo kreeg Titia ruimte voor de trapnaaimachine die aankoopwaardig bleek en de productiesnelheid verder verhoogde.

Naaimachines werden door Singer levenslang gegarandeerd. De machines die Opoe Hoekema en haar dochters kans van overleven gaven, zijn langer dan een mensenleven in de familie gebleven. Opoe zag als 90 jarige te slecht om naaiwerk te kunnen blijven doen. Anna, mijn oma, kreeg de trapnaaimachine en gaf de Singer met de slinger aan mijn moeder, die tante Martje met man en kind bij ons in huis had wonen. Martje was getrouwd maar had nog geen woning kunnen vinden. Ze had een coupeuze opleiding en werkte tot haar trouwen in een atelier. Ze had geen baan meer sinds ze was ontslagen, want getrouwde vrouwen mochten in die tijd niet betaald werken. Martje kon de naaimachine thuis gebruiken voor bijverdiensten en mijn moeder naaide er eigen kleding mee. Zodra Martje een zelfstandige woonruimte had gaf Oma haar de trapnaaimachine met alle extra hulpstukken en naaivoeten. In haar eigen kleine woning kreeg de machine een plaats bij het raam. Naaiwerk werd bij haar thuisbezorgd en afgehaald. Zo kon ze werken zonder dat het opviel. Ze liet een elektrische motor monteren en een lampje, om in de avond door te kunnen werken. De kleine handnaaimachine bleef bij ons in huis.

Singer ontwikkelde nieuwe machines met ingebouwde elektrische motor. Martje kocht de nieuwste elektrische Singer. De zware machine met tafel en trapmechanisme was niet meer nodig en ging naar mijn moeder. Als kind vond ik die machine prachtig, met al die bijzondere dingen erbij in een lade onder de tafel. Het boekje was er ook bij, zodat ik wist dat er nog meer van die mooie dingen bestonden. Ik kon er uren mee spelen, zonder te weten waar ze voor dienden en mijn moeder gebruikte ze niet. Ze naaide gordijnen, versleten lakens werden zakdoeken. Ze maakte haar eigen jurken en onze kinderkleding. Allemaal met de gewone stiksteek.

De machine deed goed werk maar de bedrading werd slecht. Soms vonkte de motor en mijn vader die het zou repareren ontkoppelde de elektra. Het vonkte niet meer en dat vond hij goed genoeg. Nu werkte mijn moeder weer met het trapmechanisme. De oude leren aandrijfriem rekte uit, liep van het vliegwiel en soms kwam de rok van mijn moeder er tussen vast te zitten. Uiteindelijk brak de riem. Er moest een nieuwe gemonteerd, maar mijn vader vond het te duur om dat te laten doen en zelf deed hij het niet. Het was mogelijk om de machine een paar steken te laten naaien door het wiel met de hand te bewegen, maar dat liep zwaar en een slinger had deze machine niet.

Een nieuwe naaimachine vond mijn vader te duur. Een vrouw had in die tijd geen zelfstandig beslissingsrecht en kon zonder toestemming van haar man geen naaimachine aanschaffen. Bij de boodschappen van Albert Heijn kocht mijn moeder spaarzegels. De volle boekjes konden omgeruild voor een moderne elektrische naaimachine, die netjes thuis werd afgeleverd. Voor die ruil had ze geen toestemming nodig.

Ik had gehoopt dat ik ooit de trapnaaimachine zou krijgen en vroeg me af wanneer ”later als je groot bent” zou zijn. Maar de voddenman, die met een bakfiets door de straten reed, kreeg het voor 10 gulden mee. Met alle extra voeten en hulpstukken. “Die krijgt weer een goed tehuis”, verzekerde de man.

De elektrische machine van Albert Heijn´s Premie van de Maand Club was geen gelukkig ontwerp, maar er zijn nog veel jurkjes mee genaaid. Ook door mij, want toen ik niet meer tevreden was met wat mijn moeder voor me maakte zei ze: “Doe het dan maar zelf.”

Verhuizing naar mijn eigen woning maakte een eigen naaimachine nodig. Er moesten gordijnen genaaid en natuurlijk ook mijn eigen kleding. Ik kreeg de oude handnaaimachine. Singer had een reclame actie. Inruil van een oude Singer naaimachine leverde 100 gulden korting op bij aankoop van een nieuwe Singer van 600 gulden. “Ga er maar één kopen voor je verjaardag”, zei mijn vriend van destijds. Dat klonk gul, maar ik betaalde de machine met giro betaalkaarten, die van mijn eigen bankrekening werden afgeschreven. Hij betaalde niets aan mijn verjaardagscadeau, want: “Je hebt nu toch een machine?”

Ik koos geen Singer, want het warenhuis V&D had voor 500 gulden een machine met vrije arm te koop, die meer kon dan de Singer van 600 gulden. De oude Singer ging naar mijn broer die er een tent mee in elkaar zette.

De Vendomatic heb ik nu nog steeds. Een zig-zag, rechtstik en ritsvoet waren bijgeleverd. Niet alle extra’s die in de gebruiksaanwijzing stonden, heb ik er bij kunnen kopen. Naaimachinewinkels wilden lange tijd geen toebehoren verkopen voor een Vendomatic. Ook niet voor een PMC machine overigens. Een rimpelvoet  en rolvoet waren te koop bij V&D. Een boventansportvoet kocht ik pas tien jaar later bij een speciaalzaak.

Jaren later kocht ik een tweedehands Bernette lockmachine en op de koninginnedagmarkt voor 5 gulden een Pfaff met IDT boventransport. Handige aanvullingen op de mogelijkheden van mijn Vendomatic. Van een buurvrouw kreeg ik de machine die zij niet meer gebruikte. Het bleek een  Vendomatic type 7940. Zonder vrije arm, dus met een groter plat naaivlak. En dat is heel handig om erbij te hebben. Het plan om die platte machine in te bouwen in een grote naaitafel kwam voorlopig in de ijskast.

Kort geleden bekeek ik voor het maken van mijn boodschappenlijstje de websites van supermarkten. Daarbij zag ik de Lidl aanbieding van een moderne Singer naaimachine, lockmachine en setjes extra naaivoeten. Interessant, maar die machines voegen weinig toe aan wat ik al heb en de voeten hebben een andere bevestiging dan een Vendomatic van een paar decennia geleden. Ik ging op zoek naar het aanbod voor mijn machines.

Die mooie oude hulpstukken en voetjes van Opoe blijken nog steeds gebruikt te worden met oude en nieuwe Singers. Voor nieuwe naaimachines en andere merken zijn er aangepaste modellen. Een aantal bij mijn machines passende voetjes, hulpstukken en gereedschappen heb ik kunnen bestellen. Sommige zien er even indrukwekkend uit als de uitbreidingen die Opoe kocht. Alleen de huidige verpakking is niet meer zo mooi als de houten opberg kistjes van de oude hulpstukken.

Mijn laatste naainaald zit in de machine, dus reserve naalden heb ik ook besteld. De komende tijd zal ik een heleboel brievenbus pakjes thuisgestuurd krijgen. Het duurt nog even voordat de schade aan mijn vinger is hersteld, dus lange levertijden zijn nu van ondergeschikt belang. Dagenlang steeds maar weer kleine cadeautjes met de post krijgen lijkt me leuk. Zo is het toch elke keer een verrassing wat ik krijg, ook al heb ik mijn verjaardagscadeautjes dit jaar weer zelf gekocht.

Interessante informatie:

Oude Singer machines

Vendomatic 1972 model B765, B785, B795

Google Plus documentatie over Vendomatic B795

Vendomatic handleidingen

Nog meer Vendomatic handleidingen

Brother handleidingen

Handleiding PMC (Premie van de Maand Club) naaimachine

Pfaff 1200 serie handleiding

Pfaff 1221-1222 handleiding

Pfaff 1213 1214 1222E handleiding

Bernette 334Ds en S handleiding deel 1

Bernette 334Ds en S handleiding deel 2

Heel veel Duitstalige naaimachine handleidingen

Lijst met vergelijkbare naaimachine modellen

Heel veel andere naaimachine handleidingen

Info over naaimachines van enkele decennia geleden

CB-grijper en andere technische info

Singer handleidingen (Duits, de Nederlandse Singer biedt klanten weinig of niets)

Handleiding naaldboom afstellen

Advertentie

Auteur: Vlierbloesem

Vlierbloesem is een pseudoniem, gekozen omdat de vlier bloeide op de dag dat ik het blog account opende. Als die naam door de overheid is gekoppeld aan het identiteitsnummer van een Nederlandse burger, dan is dat iemand anders.

Eén gedachte over “Een nieuwe naaimachine”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Verwoede noten

Hoge noten, lage noten en alles daartussen

Blogger uit Amsterdam-ZuidOost

schrijft met plezier

Alice her blog

Freedom of speaking

rozegolf.wordpress.com/

LHBTIQA-Plus platform Podcast & Internet

Bruno Borrelt

Wat ooit op een eerste april 2006 begon als Bruno's BlogBoek, het internetdagboek van een CEO is sinds september 2021 Bruno Borrelt geworden; regelmatige bedenkingen van een vrije ondernemer met een co-operatieve instelling om de wereld digitaler maar tegelijkertijd ook slimmer, duurzamer en leefbaarder te maken. Kortom, een digitale teamspeler én bruggenbouwer.

Plantestisch!

Blogs, recepten en instagram extra's

Enjoythisfood.com

Everyday food with a healthy twist, we make cooking easy and serve dishes full of love!

Salon van Sisyphus

“De strijd zelf naar hoger op is genoeg om het hart van een mens te vullen. Je moet je verbeelden dat Sisyphus gelukkig is.” Albert Camus

Coronacolumns

Vrijmoedig commentaar op de berichtgeving over corona en aanverwante zaken

Dagelijks leven

Tuin, katje, ditjes en datjes

The Chatsworth Lady

gardening, jewelry, porcelain, beautiful things...

Bomenclub Nederland

Digitaal platform voor en door bomenliefhebbers.

jan krosenbrink

voor een dialoog zijn twee mensen nodig

sprokkelen

duurzaam leven in een sociale samenleving.

Feiten.net

Feiten die te denken geven

Financial Reality

Separating fact from fiction in finance and economics

Uit de Klei getrokken

Op weg naar een zelfvoorzienend leven!

LEVENSJUTTERS

Over authentiek leven aan de buitenkant van Denemarken

Actiegroep Niet Te Koop

Sociale Huurwoningen zijn Niet Te Koop

JuridischEHBO

Juridisch Eerste Hulp Bij Ondernemen; voor elk contact dat leidt tot een contract

Yildiz & Partners

Bookkeeping Professionals

annoz blog

Paris Coted'Azure NYC Thailand

zeiljacht JEST X

Zeilerspraat......en reisverslagen met onze XC 35

WordPress.com News

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

IMPREINT journal

The official bulletin of the artist IMPREINT created to repost excerpts from 'En plein air'.

Vlierbloesem

https://vlierbloesem.wordpress.com

Wat u niet in de kranten leest

Opmerkelijk nieuws over de rechtspraak en financiële schandalen

BERTJENS

Zij. Diversen.

Peter Teffer

onderzoeksjournalist

MOESTUIN HIPPIE

Moestuin blog over moestuinieren, duurzaamheid en een groener leven.

Revolutionair Socialistische Media

Strijd, Solidariteit, Socialisme

Compliance Platform Trustkantoren

weblog van het Compliance Platform

henk 50

Altijd onderweg...

WOKIE

Nederland

Anja's Foodblog

365 Dagen Inspiratie

LHM

Blog van Luc Hamelinck

Infonosity.net

Gratis hoe, wat, waarom, info,... Free how to, what, and why info...

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

%d bloggers liken dit: